Tình hình biến đổi khí hậu đang khiến diễn biến thời tiết trở nên phức tạp và khó lường hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh năm 2026, các cơ quan chức năng đã đưa ra những nhận định quan trọng về công tác dự báo hạn hán nhằm giúp người dân và các địa phương chủ động phương án sản xuất. Việc nắm bắt kịp thời các thông tin về nguồn nước và rủi ro thiên tai là yếu tố then chốt để giảm thiểu thiệt hại kinh tế và đảm bảo an ninh lương thực quốc gia.
- Trạng thái ENSO: Chuyển từ trung tính sang El Nino từ tháng 6 năm 2026.
- Khu vực ảnh hưởng: Trọng tâm tại Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.
- Đỉnh điểm xâm nhập mặn: Tập trung vào cuối tháng 3 và tháng 4 năm 2026.
- Lượng nước dự trữ: Các hồ chứa hiện đạt khoảng 70-80% dung tích thiết kế.
Nhận định xu thế khí tượng thủy văn và hiện tượng ENSO trong năm 2026
Dự báo hạn hán là quá trình phân tích sự thiếu hụt lượng mưa kéo dài dẫn đến tình trạng cạn kiệt nguồn nước mặt và nước ngầm phục vụ sinh hoạt và sản xuất. Theo các chuyên gia khí tượng, từ nay đến hết tháng 5 năm 2026, hiện tượng ENSO có khả năng duy trì trạng thái trung tính với xác suất rất cao lên đến 90%. Tuy nhiên, một tín hiệu đáng lo ngại là từ tháng 6 đến tháng 8 năm 2026, xác suất chuyển sang trạng thái El Nino bắt đầu tăng dần, dao động từ 35% đến 45%.
Sự chuyển dịch này báo hiệu một giai đoạn nắng nóng gay gắt và lượng mưa thiếu hụt có thể xảy ra trên diện rộng. Tại khu vực miền Trung, người dân cần theo dõi sát sao bản tin thời tiết bạch ngọc và các vùng lân cận để điều chỉnh lịch gieo trồng. Dòng chảy trên các sông suối ở khu vực phía Nam dự báo sẽ ở mức thấp do đang bước vào giai đoạn cao điểm của mùa khô, gây áp lực lớn lên hệ thống thủy lợi.
Tình hình nguồn nước tại khu vực Trung Bộ và Đông Nam Bộ
Tại các vùng Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ, nguồn nước hiện tại về cơ bản vẫn đảm bảo cho các nhu cầu thiết yếu. Tuy nhiên, nguy cơ xảy ra tình trạng thiếu nước cục bộ là hiện hữu, đặc biệt là ở những vùng nằm ngoài phạm vi phục vụ của các công trình thủy lợi lớn. Các hồ chứa thủy lợi hiện đang giữ mức nước trung bình từ 70% đến 80% dung tích, đòi hỏi một kế hoạch điều tiết vô cùng khắt khe để duy trì cho đến hết mùa hạn.
Đặc biệt lưu ý vào giai đoạn tháng 3 và tháng 4 năm 2026 đối với vùng cao nguyên, và tháng 7, tháng 8 năm 2026 đối với vùng ven biển Nam Trung Bộ. Đây là những thời điểm nhạy cảm khi nhu cầu nước tưới cho cây công nghiệp và cây ăn trái tăng cao trong khi nguồn cung tự nhiên suy giảm mạnh. Việc kiểm kê nguồn nước định kỳ tại từng công trình là bắt buộc để ưu tiên cấp nước cho sinh hoạt và chăn nuôi trước khi tính đến các hoạt động canh tác khác.
Diễn biến xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long mùa khô 2026
Khu vực miền Tây luôn là điểm nóng mỗi khi có dự báo hạn hán và xâm nhập mặn diễn ra. Trong năm 2026, ranh mặn 4g/lít đã bắt đầu xuất hiện và ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nước sinh hoạt của người dân. Dòng chảy từ thượng nguồn sông Mê Công về đồng bằng tiếp tục giảm dần, khiến mặn xâm nhập sâu vào nội đồng qua các cửa sông lớn.
| Khu vực cửa sông | Thời gian cao điểm dự kiến | Phạm vi ranh mặn 4g/l (km) |
|---|---|---|
| Các cửa sông Cửu Long | Từ ngày 19 đến 23 tháng 3 năm 2026 | 42 - 55 km |
| Sông Vàm Cỏ và Cái Lớn | Các đợt trong tháng 3 và tháng 4 năm 2026 | 65 - 70 km |
Mặc dù hạ tầng thủy lợi đã được đầu tư bài bản giúp kiểm soát mặn khá tốt, nhưng bà con nông dân không được phép lơ là. Tại các khu vực như Cù Lao Dung hay Cần Thơ, mô hình trữ nước ngọt trong ao mương gia đình đã chứng minh được hiệu quả vượt trội. Các ứng dụng cập nhật thông tin như iweather giúp người dân theo dõi độ mặn hàng ngày để quyết định thời điểm lấy nước phù hợp.
Chiến lược tổ chức sản xuất nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu
Để ứng phó với kịch bản hạn mặn khốc liệt tương tự các năm 2016 hay 2020, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã yêu cầu các địa phương thực hiện các giải pháp đồng bộ. Việc sắp xếp lại lịch thời vụ là ưu tiên hàng đầu, cụ thể là đẩy sớm lịch xuống giống vụ Đông Xuân 2026-2027 để tránh thời điểm mặn xâm nhập sâu vào cuối năm.
- Rà soát và khoanh vùng các diện tích cây trồng có giá trị kinh tế cao để ưu tiên bảo vệ nguồn nước.
- Khuyến khích sử dụng các công nghệ tưới tiết kiệm, tưới nhỏ giọt cho cây ăn trái.
- Xây dựng các trạm bơm dã chiến và nạo vét kênh mương nội đồng để khơi thông dòng chảy.
- Tăng cường tuyên truyền để người dân sử dụng nước tiết kiệm và hiệu quả trong sinh hoạt.
Nỗ lực bảo vệ sản xuất và sinh hoạt trước nguy cơ hạn hán kéo dài
Tổng kết lại, công tác chuẩn bị sớm và sự phối hợp nhịp nhàng giữa cơ quan dự báo với người dân là chìa khóa để vượt qua mùa khô 2026. Mặc dù các công trình thủy lợi đã phát huy tác dụng ngăn mặn giữ ngọt, nhưng tác động từ thượng nguồn và hiện tượng El Nino vẫn tiềm ẩn nhiều bất ngờ. Mỗi cá nhân cần có ý thức tiết kiệm tài nguyên nước và chủ động thực hiện các phương án tích trữ nước phân tán tại hộ gia đình. Hãy thường xuyên cập nhật các bản tin dự báo hạn hán mới nhất để có kế hoạch ứng phó phù hợp, đảm bảo một mùa vụ bội thu bất chấp những thách thức của thiên nhiên.